Rusça ve sırpça benziyor mu ?

Kelimenin Yörüngesinde: Rusça ve Sırpça’nın Edebi Yankıları

Dilin Kalbinde Bir Yankı: Sözcüklerin Edebî Gücü

Bir dilin sesi, sadece iletişimin aracı değildir; o ses, bir halkın ruh haritasını da taşır. Her harf, tarih boyunca süzülüp gelen bir melodidir. Rusça ve Sırpça dillerine bu pencereden bakıldığında, iki nehrin aynı kaynaktan doğup farklı yönlere akması gibi bir benzerlik ve ayrışma görülür. Her ikisi de Slav dillerinin kollarından biridir; biri kuzeyin sert ikliminde kristalleşmiş bir dil, diğeri Balkanların sıcak, çok dilli dünyasında yoğrulmuş bir anlatıdır.

Benzerliklerin Gölgesinde: Ortak Kökler, Ayrı Duyarlılıklar

Dilbilim açısından bakıldığında Rusça ve Sırpça, özellikle yazı sisteminde ve bazı sözcük köklerinde benzerlik gösterir. Her iki dil de Kiril alfabesini kullanır; cümle yapıları da Slav ailesinin izlerini taşır. Ancak edebiyatın gözünden bakarsak, bu benzerlikler yalnızca biçimsel bir aynadır. İçeriğe ve duyarlılığa geldiğimizde, farklı tarihlerin ve kültürlerin dokunuşları belirginleşir.

Sırpça’nın Balkan melodisi, duygularını dışa vururken daha halkçı, daha sıcak bir anlatı kurar. Rusça ise Dostoyevski’nin insan ruhuna kazdığı derin yarıklarda dolaşır; kelimeleri ağır, düşünceleri katmanlıdır. İkisinde de bir hüzün vardır; ancak bu hüzün farklı göklerin altındadır. Sırp yazar Ivo Andrić’in “Drina Köprüsü” romanındaki çok sesli tarih, Rus edebiyatında Tolstoy’un “Savaş ve Barış”ındaki geniş insan panoramasıyla yankı bulur.

Sözcüklerin Coğrafyası: Bir Dilin Kalbi Nerede Atar?

Edebiyat, dilin içsel topografyasını çizer. Rusça kelimeler, uzun kışların dinginliğini taşırken, Sırpça sözcükler güneşli bir meydanda yankılanan halk ezgisi gibidir.

Rusça’da “душа” (duşa) — yani “ruh” kelimesi — hem bireysel hem ulusal bir yankı taşır. Sırpça’da ise “душа” aynı şekilde “ruh” anlamına gelir; ama bu kelimenin ağırlığı, bir bireyin yalnızlığından çok, toplumsal bir sıcaklığa yönelir.

Bu küçük fark, iki dilin edebî tonunu belirler. Rusça anlatı, insanın iç dünyasında yankılanan varoluş sancılarını dile getirirken; Sırpça edebiyat, o sancıyı bir halk şarkısına dönüştürür.

Dilin İçinde Kaybolmak: Edebî Anlamda Yakınlık

Bir okur olarak, Rusça ve Sırpça arasında gezinmek, iki aynaya bakmak gibidir. Biri sisli bir ormanda fısıltıdır, diğeri taş sokaklarda yankılanan bir ezgi. Yine de her iki dilde de kelimeler insanı dönüştürür.

Çehov’un kısa hikâyelerinde sessizlik bile anlam taşır; aynı sessizlik, Danilo Kiš’in metinlerinde Balkan rüzgârıyla savrulur. Bu noktada edebiyat, iki dili kardeş kılar. Kelimeler farklı biçimlerde doğsa da aynı insanlık duygusuna akar.

Bir Cümlede Buluşan İki Dünya

Rusça’da “любовь” (lyubov) — aşk — çoğu zaman trajik, metafizik bir duygudur. Sırpça’da “љубав” (ljubav) ise daha dünyevi, daha sıcak bir sevgi taşır. Aynı kökten gelen bu iki kelime, anlam olarak iki farklı duygunun edebî yansımasına dönüşür. Belki de bu fark, kültürlerin nefes alışında gizlidir.

Bir Rus romanında aşk, kaderin ağırlığıyla çökerken; bir Sırp hikâyesinde aşk, yaşamın coşkusuna karışır. Aynı kelimenin iki farklı müziği…

Dillerin Aynasında İnsan

Edebiyat, dillerin ötesinde bir hafızadır. Rusça ve Sırpça, birbirine benzeyen köklerinden çok, insanın duygusal evriminde birleşir. Her iki dil de okuyucusunu kendi iç sesine kulak vermeye davet eder. Çünkü dil, yalnızca bir ses değil; bir varoluş biçimidir.

Eğer bir gün Tolstoy’un “Anna Karenina”sını Rusça, Andrić’in “Drina Köprüsü”nü Sırpça okursanız, aynı duygunun farklı iki kalpte nasıl yankılandığını hissedersiniz. O zaman anlarsınız ki benzerlik, kelimelerde değil; insanın özlemlerinde saklıdır.

Okura Davet

Sen de düşüncelerinle bu dilsel yankıya katıl. Rusça ve Sırpça sana neyi çağrıştırıyor?

Yorumlarda kendi edebî çağrışımlarını, kelimelerin sende bıraktığı yankıları paylaş. Çünkü edebiyat, paylaşıldıkça çoğalır; tıpkı dillerin birbirine dokunduğu gibi.